ديگر معتقدند پس از وفات رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله تشيع آشكار شد ، « 1 » و گروه سوم بر اين باورند كه تشيع در دورهء خلافت عثمان بن عفّان و به دنبال انتشار عقايد عبد اللّه بن سبأ به وجود آمد ، « 2 » و گروه چهارم ، پيدايش تشيع را به وقايع بعد از حكميت و پس از شهادت على بن ابى طالب عليه السّلام ربط مىدهند ، « 3 » درحالىكه گروه پنجم ، پيدايش تشيع را به شهادت امام حسين عليه السّلام در كربلا مربوط مىدانند . « 4 » ما چنين تفاوت آشكارى را در تاريخ فرقه‌هاى ديگر نمىبينيم ؛ زيرا ظهور و بروز فرقه‌ها با رويدادهاى تاريخى ، پيوند مستحكمى دارد . براى نمونه ، عقيدهء خوارج به واقعه حكميت ارتباط دارد ، اما دربارهء تشيع بايد گفت : چون رويدادهاى متعدد تاريخى بر اين مذهب اثر گذاشته ، محققان در ميزان اهميت و اعتبار هريك از اين رويدادها دچار

--> - چهار نفر ، شيعه على بودند : ابو ذر غفارى ، سلمان فارسى ، مقداد بن اسود و عمار بن ياسر ، و يادآور مىشود تعداد كسانى كه با على عليه السّلام در روز غدير خم بيعت كردند چهل هزار نفر بود كه اين‌ها شيعيان علىاند . ( الشيعه فى التاريخ ، ص 25 ) محمد كردعلى كه بر مذهب تشيع نيست ، معتقد است كه در ميان صحابه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله شيعيان على عليه السّلام وجود داشتند و ايشان سلمان فارسى و عمار ياسر و ابو ذر غفارى و حذيفة بن يمان و خزيمة بن ثابت و ابو أيوب انصارى و خالد بن سعيد بن عاص و قيس بن سعد بن عباده‌اند . ( خطط الشام ، ج 5 ، ص 251 ) ( 1 ) . يعقوبى در تاريخ خود مىآورد : تعدادى از بزرگان مهاجران از بيعت با ابو بكر خوددارى كردند . آنان بر اين باور بودند كه على عليه السّلام براى خلافت ، از صديق شايسته‌تر است . ( تاريخ يعقوبى ، ص 131 ) دكتر احمد امين مىنويسد : موضعى كه اين صحابه ، مثل سلمان و ابو ذر و مقداد ، در برابر خلافت ابو بكر گرفتند ابتداى كار تشيع بود . ( ضحى الاسلام ، ج 3 ، ص 209 ) و گلدزيهر مستشرق بر اين نظر است كه حزبى از بزرگان صحابه به وجود آمد كه موافق با انتخاب ابو بكر و عمر و عثمان براى خلافت نبود و انتخاب على عليه السّلام را ترجيح مىدادند . ( العقيدة و الشريعة فى الاسلام ، ص 174 ) ( 2 ) . ملطى ، التنبيه و الرّد ، ص 25 ، وى معتقد به ارتباط بين تعاليم ابن سبأ و آغاز كار تشيع است . ( 3 ) . شهادت على بن ابى طالب عليه السّلام به شكل‌گيرى و انتشار تعليمات شيعيان مشهور به سبائيه انجاميد . ابن سبأ بر اين گمان بود كه شخص به قتل رسيده على عليه السّلام نبوده است ، بلكه آن شيطانى بوده كه در شمايل على عليه السّلام براى مردم ظاهر شده بود و على عليه السّلام به آسمان رفت ، همانطور كه عيسى بن مريم به آسمان صعود كرد . ( بغدادى ، الفرق بين الفرق ، ص 134 ) و سبائيه گمان بردند كه على عليه السّلام در ابرهاست . ( ملطى ، التنبيه و الرد ، ص 25 ) سبائيه به رجعت قايل شدند و ادعا كردند كه على عليه السّلام به آسمان صعود كرد و او به زودى به دنيا مىآيد و انتقام خود را از دشمنانش مىگيرد . ( بغدادى ، الفرق بين الفرق ، ص 143 ) ( 4 ) . برنارد لويس مستشرق معتقد است كه قتل على عليه السّلام و پس از آن ، فاجعه كربلا تأثير اساسى در پيدايش تشيع انقلابى با صبغه مهدويت داشته‌اند . ( اصول الاسماعيليه ، ص 86 )